In de discussie of een onderzoek naar acupunctuur wetenschappelijk is, wordt het begrip wetenschappelijk vaak eenzijdig gedefinieerd. ‘Plausibiliteit’ en ‘dubbelblind onderzoek’ krijgen overdreven gewicht toegekend. Er zijn immers andere of aanvullende benaderingen die ook wetenschappelijk verantwoord zijn.

Dubbelblind onderzoek: niet geschikt voor acupunctuur?

Wat is dubbelblind? De patiënt en de arts weten beiden (dubbel) niet of de patiënt een echte of een neppil (een placebo) krijgt. Of dat er een echte of een nep-therapie uitgevoerd wordt. De patiënt en de arts zijn in dit opzicht als het ware blind. Vandaar de term: dubbelblind. Dit willen wetenschappers graag om ervoor te zorgen dat de verwachting van de patiënt bij zowel het echte als het nepmedicijn hetzelfde is. Als een medicijn of therapie dan beter werkt dan het nep-medicijn of de neptherapie, is het effect daarvan geen placebo-effect. Maar is het effect een teken dat het middel of de therapie op zich echt werkzaam is.
Ook de dokter mag niet weten of hij het echte of het nepmiddel aan de patiënt geeft. Of dat hij een echte of een nep-therapie uitvoert. Onderzoekers hopen zo te voorkomen dat de dokter de patiënt beënvloedt. Als een dokter positieve of negatieve verwachtingen heeft van een medicijn of een therapie, kan dat aan zijn gedrag te merken zijn. Dat zou de patiënt en diens verwachtingen kunnen beënvloeden.
Het dubbelblinde onderzoeksmodel is echter niet geschikt voor onderzoek naar acupunctuur.
Want dubbelblind onderzoek naar acupunctuur stuit op grote methodologische problemen. Hieronder treft u er twee aan:
Een acupuncturist kan nooit een punt op iemands lichaam aanprikken en niet weten of het een echt of een onecht acupunctuurpunt is. Als je een naaldje zet, weet je altijd waar je dat doet. Daarnaast voelt een patiënt meestal of een naald wel of niet in een acupunctuurpunt zit. Doen alsof er geprikt wordt of op een “nep-plek” prikken, werkt dus niet. Conclusie: het geven van een placebo- behandeling lukt met acupunctuur niet.
Sinds 1959 was het in China standaardprocedure om bij bepaalde operaties acupunctuur als verdoving te gebruiken. De anestesiologen gebruikten acupunctuur bijvoorbeeld bij blindedarmoperaties en bij het verwijderen van de amandelen. De Nijmeegse anesthesist dr. Kho vergeleek in zijn proefschrift de werking van acupunctuur als anesthetisch en pijnstillend middel met reguliere anesthetica. Zowel tijdens als na de operatie (60). Het belangrijkste verschil tussen acupunctuur en reguliere anesthetische middelen is dat acupunctuur wel pijnstillend is, maar niet spierverslappend werkt. Als de chirurg tijdens de operatie bijvoorbeeld aan het buikvlies gaat trekken, moet de anesthesist wel wat regulier anestheticum bijgeven. Alleen kan er met veel minder volstaan worden. De hoeveelheid toegevoegd anesthetisch middel is in de combinatie met acupunctuur meestal niet meer dan 10% van de normale hoeveelheid.
Van dr. Kho's onderzoek kan men niet eisen dat er een controlegroep van patiënten had moeten zijn. Die patiënten hadden dan een placebo als verdoving tijdens de operatie moeten krijgen. Een nepmiddel dus. Waarschijnlijk zouden er niet veel patiënten aan zo’n onderzoek mee willen doen.
Omdat acupunctuur niet dubbelblind getest kan worden, krijgt het vaak het verwijt dat het een placebo is. Uit veel onderzoek blijkt echter dat de effecten van acupunctuur vaak veel groter zijn dan het placebo-effect. (1 t/m 35)

Plausibiliteit

Wat is plausibiliteit? Plausibiliteit wil zeggen dat een theorie alleen maar juist kan zijn als ze aan de volgende twee voorwaarden voldoet. De theorie moet:

1. een logische en
2. een zo eenvoudig mogelijke verklaring geven

Patiënttevredenheids-onderzoek en kosteneffectiviteits-onderzoek.

Patiënttevredenheids-onderzoeken en kosteneffectiviteits-onderzoeken zijn nog niet optimaal ontwikkeld. Dit komt door de traditie binnen het farmaceutisch en academisch onderzoek. In de farmaceutische en academische traditie bepalen de onderzoekers immers van te voren wat de effecten moeten zijn die zij meten. Professor Keppel Hesselink is farmacoloog, arts-acupuncturist en voormalig hoofd van de research-afdeling van Bayer in Duitsland. Deze hoogleraar vindt dat de patiënt centraal zou moeten staan in onderzoek. (59) Hij is van mening dat in onderzoek niet de effecten die de onderzoekers menen te moeten meten, centraal zouden moeten staan. Wat hij centraal wil stellen, zijn de klachten van de patiënt. Dat kan in patiënttevredenheids-onderzoek en kosteneffectiviteits-onderzoek. Uit deze typen onderzoek blijkt dat acupunctuur geweldig goede resultaten oplevert.
Veel studies werken echter nog steeds via onderzoeksmodellen, waarbij acupunctuur niet goed te onderzoeken is. Opvallend is echter dat zelfs uit deze typen onderzoeken vaak blijkt dat acupunctuur een waardevolle bijdrage kan leveren bij uiteenlopende ziektebeelden. (59)

Meer onderzoek nodig

Al neemt het aantal studies toe, er is er nog veel meer onderzoek nodig.
Onder meer naar de effectiviteit van acupunctuur bij aandoeningen die nog te weinig of niet zijn onderzocht, maar waarbij acupuncturisten in de praktijk goede resultaten boeken. Zoals bij reuma, psychische klachten als depressie en stress, onvruchtbaarheid en lage rugklachten.
Ook is onderzoek naar andere vormen van acupunctuur noodzakelijk. Nu is vaak alleen de klassieke acupunctuur onderzocht. Maar ook de effecten van de elektro-acupunctuur, de schedel- of neuroacupunctuur, de ooracupunctuur, de laseracupunctuur en de acupressuur moeten veel meer worden bestudeerd.